Puszcza Białowieska


Stanowisko Zarządu Głównego Polskiego Klubu Ekologicznego w sprawie zachowania Puszczy Białowieskiej dla Polski i Europy uchwalone w lutym 1995 roku w Krakowie

Wobec aktualnego stanu działań i wypowiedzi - zarówno polskich czynników państwowych, licznych organizacji pozarządowych, jak i międzynarodowej opinii publicznej, w tym szeregu poważnych gremiów naukowych - Polski Klub Ekologiczny formułuje swoje stanowisko na temat zachowania unikalnego ekosystemu Puszczy Białowieskiej w następujący sposób:

1. Wszystkim zainteresowanym Stronom pozwalamy sobie przypomnieć, że Puszcza Białowieska stanowi ostatni w Europie, w dużym stopniu zachowany w stanie pierwotnym, wzorcowy kompleks leśny pierwotnego lasu europejskiego niżu. Różne polityczne przyczyny spowodowały, że jest ona nierównomiernie podzielona aktualną granicą państwową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Republiką Białoruską. Z różnych także powodów, głównie politycznych i doktrynalnych, sposób ochrony Puszczy Białowieskiej inny posiada wymiar w jej części polskiej, a inny w białoruskiej. Istniejący po polskiej stronie Białowieski Park Narodowy obejmuje swoim zasięgiem niespełna 10 % polskiej części Puszczy, podczas gdy w ostatnich latach okazało się, że białoruska część Puszczy ( 2/3 całego jej obszaru) objęta jest w całości statusem Parku Narodowego. Wiadomo, że aktualny status białoruskiej części Puszczy jest przypadkowym skutkiem traktowania tego kompleksu leśnego przez militarne władze Związku Sowieckiego jako zapowiednika, czyli terenu, pod pretekstem ochrony zakazanego dla jakiejkolwiek penetracji, poza wojskową. Wiadomo również, że Puszcza Białowieska stanowi jedną z głównych baz produkcyjnych dla eksportu polskiego wysokojakościowego drewna. Ten ostatni fakt tłumaczy negatywne opinie społeczeństw zamieszkujących miejscowości położone wewnątrz Puszczy lub na jej obrzeżu odnośnie do jakiejkolwiek próby zaostrzenia rygorów ochrony Puszczy.

2.Partykularne interesy zarówno grup zawodowych związanych z przemysłem drzewnym, jak i niektórych powiązanych z owym przemysłem środowisk naukowych, przy ogólnie dominujących dzisiaj w Polsce patologii regulacji prawnych, w szczególności zaś przy braku ustawowych rekompensat dla społeczności zamieszkujących na terenach parków narodowych lub ich otulin, stwarzają znakomite pole dla różnego rodzaju dezinformacji oraz negatywnej propagandy koniecznego przecież powiększenia areału obszarów przyrodniczo cennych, prawnie chronionych. Przykładem działań negatywnych dla Puszczy Białowieskiej jest lansowana od niedawna bzdurna koncepcja objęcia właśnie teraz statusem Światowego Rezerwatu Biosfery nie tylko samego białowieskiego P.N., który ów status już posiada, ale całej polskiej części Puszczy. Pomysłodawcom w/w koncepcji, nie niosącej za sobą w przypadku jej realizacji jak wiadomo żadnych skutków dla praktycznej ochrony, udało się natomiast totalnie skonfliktować społeczności lokalne ze wszystkimi gremiami zmierzającymi do pełnej ochrony Puszczy. Puste w tym przypadku słowo "rezerwat" zostało skojarzone z najwyższymi rygorami ograniczeń, a z psychologicznego punktu widzenia obudziło odruch samoobrony.

3. Polski Klub Ekologiczny w sposób kategoryczny stwierdza, że cała Puszcza Białowieska, zarówno w części polskiej, jak i białoruskiej, stanowi wspólne dziedzictwo przyrodnicze, kulturowe oraz historyczne wszystkich społeczności zamieszkujących w jej wnętrzu, jak również na wszystkich puszczy rubieżach. Dla Polaków stanowi ona szczególnie cenny atrybut narodowy, bowiem związana jest nie tylko z narodową legendą naszych królów, niegdysiejszą wielkością państwa polskiego, a w dniu dzisiejszym stanowi symbol wielu nowatorskich w skali światowej myśli oraz działań dla ochrony przyrody, określających także tożsamość człowieka.

Uważamy, że dalsza dewastacja Puszczy Białowieskiej której duża część terenów leśnych przestała już niestety posiadać znamiona europejskiego praboru, jest niedopuszczalna i karygodna. Nie przekonują nas nowe pomysły leśników uczynienia z Puszczy tzw. Promocyjnego Kompleksu Leśnego, nawet z proponowanym strefowaniem użytkowania Puszczy. Wyrażamy nasze ubolewanie oraz poważne zaniepokojenie faktem, że w tym samym Ministerstwie funkcjonujące piony leśny oraz ochrony przyrody zamiast ze sobą ściśle współpracować konstruktywnie, to w nagannym stylu konkurują ze sobą.

4. Wobec przytoczonych wyżej faktów oraz naszych opinii, Polski Klub Ekologiczny uważa za kategorycznie konieczne, co następuje:

a) Należy w trybie natychmiastowym podjąć decyzję o objęciu całego terenu polskiej części Puszczy białowieskiej statusem Parku Narodowego.
b) Należy, również w trybie natychmiastowym, dokonać uzgodnień z władzami Republiki Białoruskiej odnośnie utworzenia Międzynarodowego Parku Puszczy Białowieskiej.
c) Należy, w trybie niezmiernie pilnym, opracować wstępną chociażby koncepcję strefowej ochrony przyszłego Białowieskiego Parku Narodowego.
d) Należy natychmiast powołać kompetentny zespół do spraw uzgodnień o randze narodowej czy nawet międzynarodowej, z interesami oraz statusem społeczności zamieszkałych wewnątrz lub na rubieżach Puszczy Białowieskiej. Zespół ten powinien dokonać modelowej syntezy programu współdziałania społeczności lokalnych z administracją Parku Narodowego czy Międzynarodowego.
e) Do czasu podjęcia przez Radę Ministrów decyzji o powiększeniu Parku Narodowego należy poddać ścisłej oraz ostrej kontroli bieżącej wszystkie leśne działania produkcyjne na terenie Puszczy, w celu zapobieżenia dewastacji z chęci doraźnego zysku, zwłaszcza terenów jeszcze wysoce przyrodniczo cennych.
f) Należy w trybie pilnym, we współpracy z władzami oświatowymi oraz duszpasterstwem katolickim i prawosławnym opracować i wdrożyć program edukacyjny o roli ochrony przyrody w Pusczy białowieskiej, we wszystkich typach szkół oraz dla dorosłych.


Polski Klub Ekologiczny, w specjalistycznych kwestiach ochrony przyrody reprezentowany przez swoją Sekcję Parków Narodowych, mając na uwadze dobro ogólnonarodowe, ale również zgodnie z europejskim Programem "Parki dla życia" uwzględniając interesy oraz zagrożenia społeczności lokalnych domaga się od wszystkich Władz Państwa Polskiego, od środowisk naukowych, a także od najszerzej pojętej opinii publicznej Polaków, przyjęcia wymienionych wyżej naszych poglądów, a zwłaszcza poważnego i rzeczowego ich wdrażania w życie. Kategorycznie protestujemy przeciwko traktowaniu Puszczy Białowieskiej jako boiska do rozgrywek kompetencyjnych różnych agend tego samego resortu.

Opracował

Zespół Sekcji Parków Narodowych PKE

Luty 1995